Kan ik weigeren om bijzitter te zijn bij de verkiezingen?
© Pierre Vanderstraeten

Kan ik weigeren om bijzitter te zijn bij de verkiezingen?

In tegenstelling tot veel andere landen is stemmen verplicht in België. Je kan bovendien opgeroepen worden om voorzitter of bijzitter te zijn van een stembureau. Weigeren zonder geldige reden is strafbaar.

Het stembureau
In de oproepingsbrief staat in welk stembureau je moet stemmen. Logischerwijs zal dit in je eigen gemeente zijn. Wanneer je je er de dag van de verkiezingen aanbiedt word je er verwelkomd door de voorzitter van het stembureau en zijn bijzitters. Dit zullen er meestal vier zijn (vijf bij elektronisch stemmen).
De rol van de voorzitter van het bureau is uiteraard belangrijk (hij organiseert en duidt de secretaris aan). Ook de rol van bijzitter mag niet onderschat worden.

De bijzitters
De bijzitters spelen een essentiële rol bij het goed functioneren van het stembureau en bij het tellen van de stemmen. Zij assisteren de voorzitter en één van hen kan worden aangewezen als secretaris. Zij controleren de identiteit van de kiezers, vinken af op de kiezerslijst, reiken de stembiljetten of stemkaarten uit, verzegelen de oproepingsbrief als bewijs van de vervulde verplichting, houden toezicht op het vlotte verloop van de verkiezingen, assisteren kiezers en tellen de stemmen.
De voorwaarden om bijzitter te worden zijn eenvoudig.
Men moet een Belgisch kiezer zijn van het betreffende kiesdistrict, minstens 18 jaar oud en kunnen lezen en schrijven. Hiernaast wordt men uit de lijst van kiesgerechtigden geselecteerd door loting of heeft men zich vrijwillig opgegeven om op deze lijst te kunnen staan.
De aanstelling wordt steeds schriftelijk bevestigd, meestal enkele dagen voor de verkiezingen.
Er worden tevens plaatsvervangers aangesteld voor het geval hun aanwezigheid nodig zou blijken. Wanneer er onvoldoende bijzitters zijn kan de voorzitter de eerste aanwezige kiezers aanwijzen om de ontbrekende functies op te vullen.

Bijzitters hebben recht op een (beperkte) aanwezigheidsvergoeding en in sommige gevallen op een reiskostenvergoeding.

Redenen tot weigering
Allereerst dienen we te benadrukken dat de wet geen enkele wettelijke reden voorziet om de aanstelling te weigeren. Het wordt gezien als een belangrijke burgerplicht. Het kan echter steeds voorkomen dat men verhinderd is. Bijvoorbeeld omwille van ziekte, professionele of schoolredenen of een vakantie in het buitenland.
In voorkomend geval moet je binnen de 48 uur na ontvangst van de aanstellingsbrief contact opnemen met de persoon wiens gegevens vermeld staan op de oproepingsbrief. Het kantonbureau zal beslissen of je verhindering gerechtvaardigd is en of je al dan niet van je functie zal ontheven worden.

Het is belangrijk dat de opgegeven reden voor weigering voldoende ernstig is. Zeggen dat men reeds verschillende keren opgeroepen is als bijzitter zal bijvoorbeeld niet aanvaard worden.  
Daarnaast zijn strikte controles mogelijk. Zo kan het parket een arts met politie naar een bijzitter sturen om te controleren of die daadwerkelijk ziek is.

De sancties
Een bijzitter die te laat komt of niet opdaagt riskeert een boete van €400 tot €1600, plus gerechtskosten.
Het correct verloop van de verkiezingen is een hoeksteen van de democratie. Het vereist een effectieve deelname van de personen die opgeroepen worden. In voorkomend geval is het openbaar ministerie dan ook geneigd om vervolging in te stellen.


Claude BOTTAMEDI
Korpschef van een politiezone o.r.

Bron:
Binnenlandse zaken, Gelijktijdige verkiezingen van 9 juni 2024 op: https://verkiezingen.fgov.be/